نکات بسیار مهمی که والدین و مربیان باید در خصوص کودکان پیش دبستانی بدانند

نکات بسیار مهمی که والدین و مربیان باید در خصوص کودکان پیش دبستانی بدانند

چکیده :

رشد کودک مهمترین تعیین کننده سلامت در طی دوران زندگی است و سالهای پیش دبستانی فرصت بسیار مهمی برای رشد و پیشگیری از اختلالات رشدی است سال های پیش دبستانی دوره ای بحرانی و حساس برای رشد جسمانی، حرکتی، شناختی، اجتماعی، عاطفی و رفتاری کودک است، چراکه این دوره پایه و اساس رشد بعدی و آینده فرد است.در این دوره کودک کاملاً تحت تأثیر محیط اطراف خود است و این محیط نیز تحت تاثیر وضعیت اقتصادی، اجتماعی تحصیلات والدین و حضور در مرکز پیش دبستانی است.

به اشتراک بگذارید

print
چاپ صفحه
send-to-friend
ارسال به دوست
wish
افزودن به لیست علاقه مندی

امتیاز شما به این مطلب

تعداد امتیازها: 3

" نکات بسیار مهمی که والدین و مربیان باید در خصوص کودکان پیش دبستانی بدانند"

 

" کودکی می تواند پیش دبستانی باشد که در سنین 3 تا 5 سال قرار دارد. آموزش و پرورش کودکان پیش دبستانی عامل بسیار مهمی در تعیین موفقیت تحصیلی آنان است و بدون شک یک سرمایه گذاری بسیار سودمند است"

 

رشد کودک مهمترین تعیین کننده سلامت در طی دوران زندگی است و سالهای پیش دبستانی فرصت بسیار مهمی برای رشد و پیشگیری از اختلالات رشدی است. رشد در دوران کودکی تحت تأثیر ویژگی‌های کودک، خانواده و محیط اجتماعی است و سلامت جسمانی، شناختی، زبانی و اجتماعی و عاطفی کودک، پایه و مبنای مهم آمادگی تحصیلی و سلامت او در دوران بعدی زندگی است.

سال های پیش دبستانی دوره ای بحرانی و حساس برای رشد جسمانی، حرکتی، شناختی، اجتماعی، عاطفی و رفتاری کودک است، چراکه این دوره پایه و اساس رشد بعدی و آینده فرد است. در این دوره کودک کاملاً تحت تأثیر محیط اطراف خود است و این محیط نیز تحت تاثیر وضعیت اقتصادی، اجتماعی تحصیلات والدین و حضور در مرکز پیش دبستانی است. بسیاری از موسسات دولتی و خصوصی برنامه هایی را برای تقویت و ارتقاء جنبه‌های مختلف رشدی و آمادگی تحصیلی تدوین نموده اند که گاهی در آنها به نیازها یا توانمندی کودکان توجه نمی شود.

 

"محققان نشان داده‌اند صرف هر یک دلار در دوره پیش دبستانی بین 4 تا 8 دلار از هزینه های بعدی ارائه خدمات اجتماعی پیشگیری می کند"

 

در دوران پیش دبستانی به عنوان دوره حساس رشد در همه ابعاد و سن یادگیری اولیه که همراه با انعطاف پذیری مغز می باشد، تجربه آموزی و فراهم کردن محرک های محیطی اهمیت زیادی دارد. در سالهای قبل از دبستان کودکان خردسال باید مهارتهایی را از طریق بازی یاد بگیرند.

این مهارت ها مقدمه یادگیری مدرسه ای و تحصیلی هستند که کودکان در آینده یعنی دوره دبستان برای یادگیری مهارت‌های اساسی خواندن، نوشتن، حساب و یادگیری اجتماعی در محیط مدرسه به آنها نیاز دارند. این مهارت ها شامل مهارت های حرکتی درشت و ظریف، تعادل، مهارت های ادراکی_ حرکتی، هماهنگی چشم و دست، حافظه، توجه، زبان، درک دیداری، درک شنوایی، درک فضایی، شناختن اشکال هندسی، رنگ ها و مفاهیم ریاضی پایه است. این مهارتها پایه یادگیری تحصیلی هستند.

مثلاً یادگیری نوشتن نیازمند مهارت در تعدادی مهارت های حرکتی، برنامه ریزی حرکتی، هماهنگی حرکتی ظریف انگشتان و هماهنگی چشم و دست است. یادگیری خواندن نیز نیازمند مهارت در توانایی برای فهم و استفاده از زبان، درک شنیداری، تشخیص صداها در کلمات، آگاهی واج شناختی و توانایی درک دیداری برای تشخیص حروف و کلمات است. همچنین یادگیری ریاضیات نیز نیازمند تسلط در مهارت های فضایی_ دیداری، مفاهیم کلامی، شناخت اعداد و دیگر مهارت های پیش نیاز است.

 

مهارتهای حرکتی درشت کودکان پیش دبستانی :

کودکان پیش دبستانی در فاصله دو تا پنج سالگی در رشد حرکتی به پیشرفت های چشمگیری نائل می‌شوند. با قوی تر شدن استخوان ها، عضلات، توان ریه و هماهنگی عصبی - عضلانی بین بازوها،ساق‌ها ، حواس و دستگاه عصبی مرکزی، این کودکان مهارت و تسلط بیشتری در انجام کارهای فیزیکی که قبلاً برای آنان ناممکن بود نشان می‌دهند.

کودکان 5 ساله می توانند به نرمی جست‌وخیز کنند. به طول 3 فوت یا به ارتفاع 1 فوت بپرند ، روی یک پا تا 16 فوت لی لی کنند؛ در هنگام بازی بدون مشکل حرکت کنند؛ برگردند، بایستند. بدون کمک از پلکانی طولانی با گام های متناوب به پایین بیایند، روی یک چوب موازنه راه بروند با یک پا توپ را برانند و از همان طرف به سمت جلو حرکت کنند و فقط با استفاده از دست ها توپی را بگیرند.

 

مهارتهای حرکتی ظریف کودکان پیش دبستانی :

 مهارت های حرکتی ظریف متضمن هماهنگی زیاد عضلات کوچک وهماهنگی چشمی- دستی است. با تسلط بر عضلات کوچک، کودکان به احساس کفایت و استقلال می رسند چون می توانند کارهای بسیاری مانند: بدون کمک غذاخوردن یا لباس پوشیدن را انجام دهند.

کودک دو ساله می تواند لیوان را با یک دست نگه دارد و کودک سه ساله می تواند با قاشق غذا بخورد و از پارچ آب بریزد. در مورد لباس پوشیدن کودک دو ساله می تواند لباس های ساده را شخصا به تن کند . کودک 4 ساله می تواند به خود لباس بپوشاند و کودک 5 ساله می تواند زیپ لباسش را بکشد یا دکمه های آن را بیندازد یا بند کفشش را ببندد. در مورد سایر حرکات عضلات کوچک نیز باید گفت که کودکان دو ساله می توانند خط بکشند. 5 ساله ها می توانند از روی دایره کپی یا خط مستقیمی را رسم کنند. 4 ساله ها می توانند شکلهای ساده را رسم کنند یا با قیچی از روی یک خط ببرند و حروف را ناشیانه بنویسند و 5 ساله ها می توانند اشکال چهار گوش را که بیش از رسم دایره به مهارتهای دستی و هماهنگی چشمی- حرکتی نیاز دارد ترسیم کنند.

 

بازی در کودکان پیش دبستانی :

در 3 سالگی فعالیت های انفرادی کودکان کمتر می‌شود و آنها کمتر به تماشای منفعلانه کودکان دیگر می پردازند و علاقه کمتری به بازی های تک نفری نشان می دهند. تماس های دوستانه تدریجا بیشتر می شوند و رفتارهای جمعی نیز افزایش می‌یابد. کودکان ممکن است یک یا دو دوست انتخاب کردە و برای مدت زمانی کوتاه با آنها همانند سازی کنند. رفتارهای پرخاشگرانه رفته‌رفته کاهش می یابد. در این سن شاهد آغاز بازی ها و فعالیت های گروهی هستیم رشد زبان، ارتباط را ممکن می کند به طوری که کودکان هنگام بازی درباره ساختمانی که در شن می‌سازند یا لباسی که به عروسکشان می پوشانند با یکدیگر گفتگو می کنند یا در بازی وانمود می‌کنند که مادر و بچه هستند

ولی در هر حال عضویت در گروه دائماً در حال تغییر است. کودکان به گروهی وارد یا از آن خارج می شوند.

ممکن است 3 ساله ها قربانی پرخاشگری کودکان دیگر در مهد کودک شوند ازین رو معلمان باید نظارت کافی به عمل آورده و تنها رفتارهای اجتماعی قابل قبول را تقویت کنند.

 

کودکان 4 و 5 ساله:

کودکان 4 و 5 ساله رفته‌رفته تعاملات اجتماعی کارآمدتری با همتایان برقرار می‌کنند و برای همراهی و تعاملات اجتماعی وابستگی آنها به والدین تدریجا کمتر و به همتایان بیشتر می شود. در این مقطع آنها در احساسات و اشیا مادی یکدیگر سهیم می‌شوند. به تایید یکدیگر می‌پردازند. درخواست‌هایی از هم دارند. دوستان نزدیک در یک گروه با هم جمع می‌شوند. گروه های سه نفره کاملاً رایجند.

گاهی 5 تا 6 کودک در یک گروه گرد هم می آیند و اوقات بازی را بیشتر با هم می گذرانند. به طور کلی برخی از شواهد نشان می‌دهد که پسرها از تعاملات گروهی، بیشتر از دختران لذت می برند. دختران از روابط دو تایی (یکی با یکی) بیشتر از پسر ها لذت می برند.

رفتار کودکان تغییر می‌کند یک لحظه پرخاشگرند و لحظه ای دیگر همکاری می‌کنند. کشمکش در میان دوستان بیشتر از غیر دوستان رخ می دهد ولی کشمکش با دوستان شدت چندانی ندارد و به سرعت حل می‌شود و این اطمینان را به ما می‌دهد که به محض خاتمه اختلاف روابط آنان ادامه خواهد یافت.

رفتار کودکان به شدت از نگرش افراد دیگر در خانه یا مدرسه تأثیر می‌پذیرد. اگر بر مسئله همکاری تاکید شود کودکان کمتر با یکدیگر به رقابت برمی‌خیزند اگر رقابت تشویق شود چشم و هم چشمی یکی از  انگیزه‌های قدرتمند رفتار شده و حسادت اوج می‌گیرد به همین دلیل اکثر متخصصان سعی دارند فعالیت های رقابتی را برای این گروه سنی ممنوع کنند.

کودکان از لحاظ کارآمدی اجتماعی و پذیرش توسط همتایان تفاوت زیادی با یکدیگر دارند. موقعیت اجتماعی و تعامل با همتایان تا حدودی به مهارت‌های ارتباطی کودک بستگی دارد. پذیرش اجتماعی در میان پسرها تا حدودی به توانایی های فیزیکی آنان مربوط می شود. کودکان در انتخاب همبازی رجحانهای مشخصی پیدا می کنند برخی از کودکان رهبر گروه می‌شود و تقریبا نزد همه محبوبیت دارند، برخی دیگر به تابع بودن راضی اند. در هر حال کودکانی که رفتاری دوستانه توأم با همکاری و پرخاشگری کمتر دارند و راحت‌تر می‌توان با آنها کنار آمد بیشتر از بقیه مورد علاقه خواهند بود.

 

کودکان 5 ساله:

 کودکان 5 ساله به تدریج مفاهیم و وجوه مشترک اشیاء مختلف را درک می کنند. زمانی کودک یک دایره، یک مربع و یک مثلث سبز را بر حسب رنگ در یک گروه قرار می‌داد اما اکنون نه تنها می‌تواند آنها را از لحاظ رنگ برخی از لحاظ شکل نیز تقسیم بندی کند.

کودکان به تدریج به کمک کلمات و نشانه ها به حل مسائل و امور می‌پردازند. کودکان این گروه کم کم رنگ ها را می شناسند و عموما می توانند 8 رنگ را نام ببرند. آنها می‌توانند شکلهایی را تشخیص دهند که از تجارب روزمره خود یاد گرفته اند.

بسیاری از کودکان این گروه می‌توانند تا عدد 20 را از حفظ بشمارند و کم‌کم ارتباط متناظر اعداد و اشیا را در می یابند و یاد می گیرند که اعداد نشانه‌هایی معنا دار هستند. اگر از فرزند خود 3 چنگال بخواهید می‌تواند چنگال ها را یکی یکی بشمارد و به شما بدهد آنها مفهوم چندتا را درک می‌کنند و قادرند 10 شئ یا بیشتر از آن را بشمارند. تجربه محیطی کودکان را قادر می‌سازد تا اشیا را بشناسند و برحسب ویژگی های جنسی اشیا مثل نرمی و سختی، زبری و صافی، خشکی و خیس بودن آنها را از هم تمییز دهند.

بسیاری از این کودکان به واسطه تکرار کردن و علاقه به کلمات نوشتاری می توانند اسم خود را بخوانند و اعداد و حروف مربوط به آنها را به هم وصل کنند. کودکان 5 ساله قادرند مفاهیم اول، وسط و آخر را تشخیص دهند و همچنین مفهوم نزدیک، پهلو و پشت را درک می‌کنند و می‌توانند سه فرمان متوالی را دنبال نمایند. بسیاری از آن‌ها می‌توانند نشانی خود را بگویند و تصویر انسانی را نقاشی کنند که از 2 تا 6 قسمت تشکیل شده است.

همزمان با رشد و شکوفایی کودکان مهارت های زیادی در آنها پدیدار می‌شود و دیگر می‌توانند 20 شیء را بشمارند و ده رقم را نام ببرند. برخی از آنها همزمان با درک ارتباط میان عدد پنج و تعداد انگشتان یک دست خود محاسبات ساده تا 5 را انجام می دهند. هر چه بر توانایی شمارش آنها افزوده می گردد مهارتهای زنجیروار در آنها پیشرفت می‌کند. علاقه ای که به درک مفاهیم پولی دارند آنها را قادر می‌سازد سکه‌ها را تشخیص دهند.

تشخیص بعضی از حروف الفبا و معدودی از واژه‌های دیداری در این سن میسر می‌شود. بسیاری از کودکان این گروه می‌توانند روزهای هفته را به ترتیب نام ببرند و مفاهیمی مانند "مقداری"، "خیلی" و "چندتا" را درک کنند.

هماهنگی چشم و دست در این سن بیشتر می‌شود و بسیاری از پنج ساله ها می توانند اسم کوچک خود را بنویسند. کیفیت نقاشی ها بهتر و تصویر آدم ها کامل تر می شود حالا این نقاشی ها تقریبا از 8 قسمت تشکیل می شود.

تشخیص چپ و راست در این سن ممکن می شود اگر هنگام رانندگی از شما بپرسند که به کدام طرف می‌پیچید یا فلان ساختمان کدام سمت قرار دارد در واقع می‌خواهند این مهارتها را پرورش دهند. دامنه توجه کودکان در این سن رشد چشمگیری پیدا می‌کند حال می توانند 12 تا 15 دقیقه با یک اسباب بازی سرگرم باشند و فعالیتهایی را دنبال کنند.

 

رشد زبانی کودکان پنج ساله :

 شاید تاکنون توجه نکرده باشید اما بیشتر کودکان 5 ساله عاشق حرف زدن هستند اگر قرار باشد با کودک 5 ساله پرحرفی ساعتی را در اتومبیل بگذرانید یا گشت کوتاه شادی بخشی را خواهید داشت یا این یک ساعت به مثابه یک قرن بر شما خواهد گذشت. تغییرات چشمگیری در زبان کودکان 5 سال مشاهده می‌شود به ویژه از لحاظ ارتباط مطالب و جملات و اختصار کلام. پاسخ هایشان صریح و کوتاه می شود. سوالاتشان ارتباط بیشتری با هم دارد و به منظور کسب آگاهی سوال می کنند.

مهارت زبانی کودک در استفاده از ساختارهای اصلی دستوری مشخص می شود مثل: جمع بستن اسامی، حروف ربط، زمان افعال( گذشته، حال و آینده)

حال فرزند 5 ساله شما هنگام گفتگو با همسالان در بزرگسالان نوبت را رعایت می کند و با گنجینه لغاتی بالغ بر 2500 کلمه دریافت منطقی زبان و نیز توان طبقه بندی خود را نشان می دهد.

 

چگونه رشد زبانی فرزند خود را تحریک کنیم؟

 با تشویق فرزند خود برای ابراز کلامی احساسات ایده ها و آرزوها و ترس های خود می توانید به رشد مهارتهای زبانی او کمک کنید. اگر درباره کاری که فرزندتان انجام داده است یا احساسی که دارد اظهار نظر کنید بیشتر او را به صحبت کردن وادار می کنید تا این که پرسشی صریح از او بپرسید

مثلاً اگر از او بپرسید:" امروز در مدرسه چه کردی؟" بیشتر او را تشویق به حرف زدن می کنید تا اینکه بپرسید:" آیا روز خوبی در مدرسه داشتی؟" این سوال پاسخ ساده ی  بله یا خیر را به دنبال دارد اگر از کودکی درباره نحوه انجام کار از سوال کنید بیشتر حرف خواهد زد تا اینکه تعریف ساده ای از کار او بکنید مثلاً :"واقعاً از نقاشی که کشیدی خوشم آمد."

فرصتهایی در اختیار کودک قرار دهید تا شعر، سرود و آیه ها را حفظ کند و خواندن داستانهای بلند تر را ادامه دهید به موازات گسترش دایره توجه فرزندتان حافظه وی نیز قوی‌تر می‌گردد. کتاب ها و داستان های طولانی و پیچیده به رشد زبانی او کمک خواهد کرد، به شرطی که ابتدا از داستان های بسیار کوتاه شروع کرده باشید. وقتی کودکتان با شما سخن می‌گوید به صحبت های او گوش کنید و با زبان بچه‌ها با او صحبت نکنید به یاد داشته باشید که کودکان بیشتر از آنچه می توانند بیان کنند درک می کنند.

رشد گفتاری کودکان پیش‌دبستانی :

گفته های کودکان در 3 سالگی تا 75 درصد و در چهار سالگی تا 90 درصد برای افراد غریبه قابل درک است برخی از اصوات تا سن 6 یا 7 سالگی درست ادا نمی شوند. برای آنکه فرزندتان واضح صحبت کند الگوی کلامی خوبی برای او باشید کلمات را درست، آهسته و واضح ادا کنید و در صحبت های خود از کلمات و اصوات جدید بهره بگیرید تا او نیز آنها را بشنود.

اختلال گفتاری یا لکنت زبان زمینه دیگری است که والدین را نگران می سازد. بسیاری از کودکان 2 تا 6 ساله هنگام صحبت کردن صداها، هجاها یا کل کلمه را تکرار می‌کنند. این امر تکرار عادی و نارسایی گفتار تلقی می‌شود. چنین اختلالی ممکن است چند هفته یا چند ماه طول بکشد یا مدتی از بین برود و دوباره بروز کند. نکته بسیار مهم این است که الگوی گفتاری کودک خود را بپذیرید و نسبت به تکرار کلمات حساسیت نشان دهید. از کودک خود نخواهید آهسته‌تر حرف بزند یا نفسی تازه کند کمک به کودک برای ادای کلمات معمولاً کار مشکلی است.

اما توجه به این نکته بسیار مهم است که بی آن که کلامش را قطع کنید به او فرصت زیادی برای حرف زدن بدهید. مطمئن شوید که کودکتان به اندازه کافی ورزش و استراحت می‌کند و از رژیم غذایی مناسبی برخوردار است. اگر علائم اختلال گفتاری در کودک شما مشاهده می‌شود کاستن از تنشهای محیط خانه در رفع این نقیصه بسیار موثر است.

 

چه زمانی این اختلالات از روند عادی رشد خارج می‌شود و نگران‌کننده می‌گردد؟

 تنها یک تا چهار درصد کودکان به لکنت زبان واقعی مبتلا می‌شوند. هرگاه ویژگیهای ثانویه در فرزند شما ظاهر شود ظاهرا زمان آن فرا رسیده که با یک فرد متخصص مشورت کنید. ویژگی های ثانویه عبارتند از:

- پرش عضلات، حرکات اعضای صورت، اجتناب از نگاه کردن به صورت مخاطب در حین صحبت کردن و حرکات دست و پا

این رفتارها معمولاً حاکی از این است که کودک از اختلال خود آگاه است و سعی دارد بر موانع گفتاری خود غلبه کند. اگر اختلال گفتاری فرزندتان بیش از دو ماه طول کشید یا نگران آن بودید که وضعیت وخیم تر شود به یک متخصص گفتار درمانی مراجعه کنید او به شما خواهد گفت که آیا این حالت نگران کننده است یا صرفاً جزئی از روند رشد طبیعی کودک شماست. مشکلات گفتاری معمولاً توسط گفتاردرمانگر برطرف می شود و در بسیاری از موارد بر روند کلی رشد یا عملکرد کودک در مدرسه تأثیری ندارد.

 

موفقیت فرزندان ایران زمین آرزوی  همیشگی تیم هوش سپید

      دوست دار شما- زهرا مرادپور- روانشناس بالینی   

منابع:

1- رشد انسان، از ف. فیلیپ رایس ترجمه دکتر مهشید فروغان

2- کلیدهای تربیت کودکان و نوجوانان، دکتر مارتی وایت مترجم اکرم کرمی

3- مهارت‌های مورد نیاز کودکان برای ورود به مدرسه، دکتر احمد عابدی. آرزو شاه میوه اصفهانی. فرزانه مومنی. یاسمن شاه میوه اصفهانی

نظرات كاربران

نظرات خود را با ما در میان بگذارید

شما هم میتوانید نظر خود را در رابطه با این مطلب برای ما ارسال نمایید.

برای ارسال نظر باید عضو سایت باشید، اگر قبلا در سایت ثبت نام کرده اید اینجا را کلیک کنید.

captcha Refresh
مهوش شیخمرادی در تاریخ ۱۳۹۶/۰۸/۱۸ گفته:
۰ ۰ | ۰

باسلام خدمت خانم مرادپور عزیزبرااولین باره که به سایت شما سرمیزنم مطالبی درموردبچه های پیش دبستانی خوندم چون خودم پیش دبستانی دارم خیلی عالی بود.خداقوت

مدیر سایت در تاریخ ۱۳۹۶/۰۸/۱۸ پاسخ داده:
۰ ۰ | ۰

سرکار خانم شیخمرادی عزیز

درود فراوان بر شما.مقدم شما رو گرامی می داریم و خوشحالیم که مطالب سایت توانسته نظر شما رو جلب کنه.براتون آرزوی سعادت و سلامت دارم.امیدواریم در کارتون همیشه سرآمد باشید.

پاسخ

mahrokhsar abdolahi در تاریخ ۱۳۹۶/۰۷/۰۳ گفته:
۰ ۰ | ۰

با سلام
بسیار عالی ممنون از مقاله خوب و کاربردی شما خانم مرادپور عزیز

مدیر سایت در تاریخ ۱۳۹۶/۰۷/۱۰ پاسخ داده:
۰ ۰ | ۰

سرکار خانم عبدالهی

با سپاس از محبت شما.بسیار خوشحالیم که مطالب سایت نظر شما را جلب کرده.

پاینده باشید

پاسخ

عضویت در خبرنامه سایت

yesاگر میخواهید آخرین پیشنهادات، فایلهای هدیه رایگان و طرحهای تخفیف محصولات را در ایمیل خود دریافت کنید در خبرنامه ما عضو شوید.yes

           ایمیل شما نزد ما محفوظ است

logo-samandehi